«Η τέχνη είναι το δικό μου παιδί»

Ακούγοντας τον τρόπο που παίζετε πιάνο, αισθάνομαι νοσταλγία. Γιατί; Τι υπήρχε στα τραγούδια της εποχής, στις ψυχές των ανθρώπων και στις ερμηνείες του Γούναρη και της Δανάης, και δεν υπάρχει πια;

Αυτό που αισθάνεστε, ίσως να μην είναι τόσο η νοσταλγία, μια και δεν ζήσατε εκείνη την εποχή, αλλά πιο πολύ μία υποψία ομορφιάς, που θα επιθυμούσατε να έχετε συναντήσει από κοντά. Μέσα στα τραγούδια, αλλά και σε κάθε τέχνη που παράγεται, βρίσκεται κλεισμένο ένα μήνυμα, που στέλνουν οι καλλιτέχνες σ’ έναν κόσμο, που δε θα γνωρίσουν ποτέ. Δεν είναι εξωτερική ιστορική καταγραφή, αλλά πιο πολύ η περιγραφή του εσωτερικού τοπίου ενός κόσμου που φεύγει ανεπιστρεπτί.

Η μουσική στην αρχαιότητα ήταν κάτι ιερό. Ποια ανάγκη της ψυχής εξυπηρετεί; Σήμερα ακολουθείται αυτό; Πότε ένας καλλιτέχνης διαπράττει ύβρη;
 
Κάθε ειλικρινής και μορφωμένη τέχνη, που παράγει ο άνθρωπος, είναι -αν όχι ιερή- σημαντική ως προς τη διαμόρφωση του ψυχικού του κόσμου. Αποτελεί παρακαταθήκη, διαχρονικό σημείο αναφοράς και παρηγοριά για όσους βρίσκονται σε θέση να την αναγνωρίσουν. Ένας καλλιτέχνης διαπράττει ύβρη τη στιγμή που παρατοποθετεί τη ματιά του απ’ την ομορφιά και διανοείται να χρησιμοποιήσει την τέχνη στυγνά και ωφελιμιστικά, σαν κατσαβίδι και υπομόχλιο, που θα του ανοίξει το μίζερο σεντούκι με τις τετριμμένες και επιφανειακές επιθυμίες του.

Με αυτή την παράσταση προβάλλετε την Ελλάδα στην Ευρώπη. Συνεισφέρετε στην εικόνα της. Τι πρεσβεύει για σας η έννοια Ελλάδα;

Η Ελλάδα ήταν ανέκαθεν κακοσυστημένη στον σύγχρονο κόσμο. Την τελευταία πινελιά στον καμβά της εξωτερικής εικόνας μας τη βάλαμε μεταπολεμικά μέσα απ’ το τουριστικό φολκλόρ, που προσέδωσε φθηνό αισθητικό ορισμό στο ασυνείδητο του κόσμου, που -όπως φαίνεται- γύρευε ένα άλλοθι για να γραφικοποιήσει ότι τόσα χρόνια τον υπερέβαινε και τον συνέθλιβε μέσα απ' το αρχαίο ελληνικό μεγαλείο. Προπολεμικά, ο κόσμος είχε ανάταση και αγνότητα, χωρίς να το αντιλαμβάνεται. Η ανάδειξη της ομορφιάς αυτού του παλιού ελληνικού καλού κόσμου στους συνανθρώπους, που ζουν σε άλλες χώρες, είναι ο αυτοσκοπός μας.

Σήμερα οι δισκογραφικές εταιρείες, λειτουργώντας εμπορικά, προσπαθούν να βάλουν τους καλλιτέχνες σε καλούπια ή σε πεπατημένες οδούς. Τι εξυπηρετεί αυτό; Τι σκοτώνει; Τι τελικά θέλει το κοινό;

Υπήρχε ανέκαθεν κάτι οξύμωρο στην εμπορευματοποίηση της τέχνης. Είναι περιττό, όμως, σήμερα να το συζητούμε, διότι οι δισκογραφικές εταιρείες πνέουν τα λοίσθια και αποτελούν πλέον ανάμνηση. Όπως φαίνεται, εξάλλου, μάλλον θα είναι πολύ περισσότερο καιρό πεθαμένες απ' το διάστημα που υπήρξαν ζωντανές. Θα μπορούσαν να είχαν ωφελήσει πιο πολύ, αλλά -ως γνωστόν- το κέρδος και η ποιότητα βρίσκονταν ανέκαθεν σε ρήξη. Όσο για το κοινό, μια και όπως γνωρίζουμε, η τέχνη πάντοτε εξαφανίζεται στον βαθμό που η ζωή αποκτά περισσότερη ισορροπία, αντιστρόφως, όσο βαθαίνει η κρίση και η ανέχεια, τόσο πιο πολύ θ’ αναζητάει την τιμιότητα στην τέχνη για να ολοκληρωθεί μέσα απ' αυτήν.

Έρωτας. Ξεκινάει από άνθρωπο προς άνθρωπο. Μπορεί να επεκταθεί και αλλού;

Μα και βεβαία. Υπάρχει μεγαλύτερος και πιο ειλικρινής έρωτας απ’ αυτόν που αισθάνεται ο άνθρωπος για το φαγητό; Έρωτας είναι η αμορφοποίητη αγάπη, είναι ο προθάλαμος, το πρώτο στάδιο πριν απ’ την ανία (για ν’ αστειευτούμε λίγο). Φαντάζομαι, όμως, πως με ρωτάτε για τη μουσική... πιστεύω πως η ίδια αίσθηση του έρωτα υπάρχει και για τη μουσική. Όπως, όμως, ο ανθρώπινος έρωτας πάντοτε παρέρχεται, έτσι και οποιοσδήποτε άλλος έρωτας, πάντα ολοκληρώνει τον κύκλο του συνοπτικά.

Τι είναι για σας το πιάνο; Σας βάζει στον ιερό κόσμο της μουσικής; Με τι κόστος;

Το πιάνο ήταν πάντα το ξυπνητήρι της συνείδησής μου, γιατί η συνεχής έγνοιά του με ξυπνάει απ' τα χαράματα και η συντροφιά του με κρατάει μέχρι τα επόμενα. Δεν υπάρχει κόστος. Κανένα κόστος. Χάρη μου μεγάλη η ύπαρξή του.

Όσο σας ακούω να παίζετε, βλέπω καταφέρνετε να κάνετε το πιάνο να ακούγεται μη συγκερασμένο. Πώς τα καταφέρνετε; Ο συγκερασμός είναι η βασική διαφορά μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Μπορείτε να μας μιλήσετε για αυτό;

Μάλλον αυτό που εισπράττετε, είναι πιο κοντά σ’ αυτό που αντιλαμβάνεστε ως ιδεώδες. Η πραγματικότητα στη συγκεκριμένη περίπτωση δεν είναι ο αποσυγκερασμός, αλλά η κατάδυση στο γράμμα κάθε λεπτομέρειας, που αναδεικνύει το εκάστοτε τραγούδι αυτόνομα και όχι χονδρικά ως μέρος μιας μάζας.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην πιο στρατηγική θέση και καλλιτεχνικά. Έχοντας το ένα πόδι στην Ανατολή και το άλλο στη Δύση, γνωρίζει καλά και τις δύο μουσικές κουλτούρες. Πώς μπορεί να το χρησιμοποιήσει δημιουργικά εξάγοντας πολιτισμό;

Με μόρφωση, αυτοπαρατήρηση και αυτοσεβασμό. Όπως πολύ σωστά παρατηρείτε, η Ελλάδα βρίσκεται σ’ ένα σταυροδρόμι πολιτιστικό. Δυστυχώς, όμως, δεν αποφάσισε να υιοθετήσει με τόλμη τα ακριβότερα στοιχεία απ’ τις δύο πλευρές επιρροής. Αντίθετα, μεταπολεμικά ενσωμάτωσε και τίμησε ταπεινά στοιχεία της Ανατολής και απόβλητα στοιχεία της Δύσης. Η συνάντηση των δύο επιρροών εδώ συνέθεσε το τοξικό πολιτιστικό αμάλγαμα που (όσο κι αν ηχεί παράξενα) σταδιακά οδήγησε στην κρίση, που ουσιαστικά είναι η αποπνευμάτωση της μεσαίας τάξης που αποτελεί το βαρόμετρο της κοινωνίας.

Είχα την τύχη κάποτε ν’ ακούσω τον Νίκο Παπαδιώτη στο στούντιο του, να παίζει μ’ ένα λαούτο για πρώτη φορά ένα τραγούδι, που μόλις είχε συνθέσει για την κόρη του, τη Μελίνα. Ακόμη θυμάμαι τον λυρισμό, την ευαισθησία του. Έχετε συνεργαστεί με όλους τους κορυφαίους έλληνες τραγουδιστές. Γιατί επιλέξατε τον συμπολίτη μας;

Ο Νίκος Παπαδιώτης είναι ένας ολοκληρωμένος καλλιτέχνης, με μεγάλη αγάπη γι’ αυτό που κάνει. Ο λόγος, που τον οραματίστηκα ως ιδανικό ερμηνευτή αυτών των τραγουδιών, είναι διότι, λόγω των σπουδών του στη μουσικολογία, επί μακρόν βρέθηκε στο Παρίσι και τραγούδησε εκεί. Τα τραγούδια σε δύο γλώσσες που ερμηνεύει, ζητούσαν το ειδικό βάρος ενός ανθρώπου που γνωρίζει σε βάθος τη μουσική μας κουλτούρα και τη βρήκα στον Νίκο. Άλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που συνεργαζόμαστε και μας δένει μια πολύ στενή φιλιά. Με τιμά ιδιαιτέρως το ότι δέχτηκε να παίξει αυτόν τον δύσκολο ρόλο.

Έχετε μια μανία με την αρτιότητα και τις πρόβες. Είναι σημαντικό να ελευθερωθεί το σώμα για να υποστηρίζει το πνεύμα; Θεωρείτε την έλλειψη τεχνικής φυλακή; Ποια η συμβουλή σας σ’ έναν νέο καλλιτέχνη.

Όλα είναι σχετικά με τον βαθμό ενδιαφέροντος για το αποτέλεσμα. Δεν πιστεύω πως κάποιος θα τάιζε το παιδί του ένα χαλασμένο φαγητό. Το δικό μου παιδί είναι αυτή η τέχνη. Η προετοιμασία συνεπώς είναι ευθέως ανάλογη της έγνοιας που έχω γι’ αυτήν. Η συμβουλή μου σ’ έναν νέο καλλιτέχνη είναι να βρει το νωρίτερο μία και μόνο τέχνη, και να την αγαπήσει με πάθος, ώσπου αυτή να του αποκαλύψει τα μυστικά της.

Πηγή

Πες το στους φίλους σου...
FaceBook  Twitter