Μουσικό ταξίδι στον χρόνο και στη ζωή

Ποιητής ή στιχουργός;
Στιχουργική, στιχουργική. Είναι αυτή η ιστορία όσον αφορά τα δημοτικά τραγούδια.
Έχω και μια ποιητική συλλογή, πριν χρόνια, με τον τίτλο «Οργισμένα όνειρα» από τις εκδόσεις «Δωδώνη».

Πότε αρχίσατε να γράφετε στίχους για δημοτικά τραγούδια;
Από το 1980, επηρεασμένος από τα βιώματα και τη ζωή στο χωριό, από τα έθιμα και τις εκδηλώσεις. Τα πανηγύρια και τους γάμους. Τα μεντάτ, που ήταν το ξεφλούδισμα του καλαμποκιού, όπου άντρες και γυναίκες κάθονταν γύρω-γύρω από τον σωρό του καλαμποκιού και ξεφλούδιζαν τραγουδώντας μέχρι το πρωί. Η αλληλεγγύη μεταξύ των ανθρώπων ήταν απαραίτητη τότε, όχι μόνο στο ξεφλούδισμα αλλά και στο χτίσιμο των σπιτιών, στον μύλο, στο κούρεμα των προβάτων, και όπου χρειαζόταν πολλά άτομα.
Τουλάχιστον από το 1948 που γεννήθηκα, μέχρι το 1960 και μετά που επέστρεφα, τη ζωή στο χωριό τη διέκρινε η φτώχεια και οι στερήσεις, οι περισσότεροι τότε ζούσαμε σε καλύβες, χωρίς ρεύμα, και νερό από πηγάδια και πηγές. Όλη η οικογένεια στο πόδι από το πρωί μέχρι το βράδυ...
Οι άνθρωποι πρόσμεναν αυτές τις εκδηλώσεις. Και τις ζούσαν έντονα και με συγκίνηση, γιατί ήταν ένα ευχάριστο διάλειμμα. Εκεί εκφραζόταν όλο το μεγαλείο του λαού μας και του λαϊκού μας πολιτισμού. Και αυτά τα έντονα συναισθήματα που είχα μέσα μου, θέλησα να τα εκφράσω.

Υπήρχαν μουσικά όργανα;
Όχι. Οι ίδιοι δημιουργούσαν το γλέντι, τραγουδώντας και χορεύοντας. Όλες οι εκδηλώσεις είχαν αυθεντικό χαρακτήρα, σε όλα τα επίπεδα. Τα τραγούδια εκφράζανε αξίες και ιδανικά, ήταν ουσιαστικά η ίδια τους η ζωή.

Εσείς σπουδάσατε μουσική;
Φεύγοντας από το χωριό, φοίτησα, εδώ στα Γιάννενα, σε μια νυχτερινή τεχνική σχολή αργυροχοΐας για τέσσερα χρόνια και παράλληλα δούλευα σ’ ένα εργαστήριο. Μετά άνοιξα δικό μου και το κράτησα 40 χρόνια. Παράλληλα με τη λογοτεχνία, μου άρεσε και η μουσική. Από τα 15 μου και για 15 χρόνια σπούδασα στο Ωδείο κλασική κιθάρα.
Με τη δουλειά που έκανα και τα πολλά ταξίδια σε όλη την Ελλάδα και στο εξωτερικό, είχα πολύ χρόνο να σκέφτομαι και να γυρίζει το μυαλό μου στο παρελθόν και στα βιώματά μου. Η ενασχόλησή μου με την ορειβασία, για πολλά χρόνια, συνέβαλε και με επηρέασε να γράψω πολλά τραγούδια για τη φύση και τη ζωή των ανθρώπων στα βουνά.

Και σας «έβγαιναν» εύκολα οι στίχοι;
Το να γράψεις στίχους για δημοτικό τραγούδι είναι πολύ δύσκολο. Το δημοτικό τραγούδι θέλει ομοιοκαταληξία, θέλει να είναι δυνατός ο στίχος για να αποτελέσει και συνέχεια της παράδοσης. Με αυτό αγγίζεις έναν πολιτισμό, που έρχεται από μακριά και συνεχίζεται...

Τι είναι η παράδοση για σας, και πώς μπορεί να υπάρξει συνέχειά της χωρίς να βιαστεί, χωρίς να αλλοιωθεί;
Πιστεύω ότι η δημοτική μας παράδοση έχει ανάγκη και από νέες δημιουργίες, με κοινωνική αναφορά στο σήμερα, ώστε να ενώνεται με το χθες. Παράδοση είναι να παίρνεις, να πλάθεις και να δίνεις. Είναι αυτό που, κατά κάποιο τρόπο, συμβολίζει το σχήμα του Μαιάνδρου από την αρχαιότητα, τη συνέχεια της ζωής.
Εδώ και πολλά χρόνια νομίζω ότι η μουσική μας παράδοση υποβαθμίζεται, ίσως και κακοποιείται. Ο ήχος και κάθε ποιοτικό στοιχείο, που τη χαρακτηρίζει, αλλοιώνονται.
Πολλές εκδηλώσεις έχουν αυτόν τον υποβαθμισμένο χαρακτήρα, που δυστυχώς προβάλλεται συχνά από τα μέσα ενημέρωσης και έτσι επηρεάζεται αρνητικά μεγάλο τμήμα του λαού μας. Υπάρχουν, όμως, και εξαιρέσεις, πολλές...

Και γράψατε αυτούς τους στίχους. Η συνέχεια;
Στην ουσία 20 χρόνια έγραφα. Δημιουργήθηκε μια συλλογή, που έφτασε τα 50 τραγούδια. Τότε προσπάθησα να τα βάλω σε ένα «μέτρο» και να τα προσαρμόσω σε έναν μουσικό ρυθμό. Το «μέτρο» συνίσταται στο να βγούνε οι στίχοι στον κατάλληλο μουσικό χρόνο. Τότε διαπίστωσα ότι όλη μου η δουλειά ήταν απλά ποιήματα, δεν ήταν τραγούδια. Άρχισα τότε ένα-ένα να τα γράφω, τραγουδώντας τα πάνω σε έναν ρυθμό, αν θα ήταν τσάμικο ή συρτό.

Πολλοί γράφουν στίχους. Μπορούν να φτιάξουν ρυθμό;
Όχι, αν δεν έχουν μουσικές γνώσεις.

Και πώς έγινε η μελοποίηση;
Έχοντας εγώ πρόταση, συνεργάστηκα με αξιόλογους μουσικούς. Στο πρώτο cd για πέντε χρόνια, και στο δεύτερο για τρία.

Στηρίχτηκαν οι μελωδίες σε κάποια παλαιότερα δημοτικά μας τραγούδια;
Βασική μας προϋπόθεση ήταν να είναι όλες οι μελωδίες των τραγουδιών καινούργιες. Δεν υπάρχει κανένα αντίγραφο. Με τη διευκρίνιση ότι ο ρυθμός τους είναι του τσάμικου ή του συρτού, που είναι και συγκεκριμένος. Δεν μπορείς να αλλοιώσεις τον χρόνο, δηλαδή τα τρία τέταρτα να τα κάνεις δυο τέταρτα.
Τα τραγούδια μου ταιριάζουν στον χρόνο με άλλα δημοτικά τραγούδια, δεν ταιριάζουν στη μελωδία. Πολύχρονες πρόβες με τους μουσικούς, διορθώσεις ξανά και ξανά στις μελωδίες, ακόμα και λέξεις και φράσεις...

Πού έγιναν οι ηχογραφήσεις;
Εδώ στα Γιάννενα. Με τη συμμετοχή των μουσικών, αφιλοκερδώς. Και τους ευχαριστώ πολύ, για μια ακόμα φορά. Και επειδή και οι ίδιοι οι μουσικοί και οι τραγουδιστές, αλλά και πολλοί φίλοι επέμεναν να βγει αυτή η δουλειά προς τα έξω, οργανώσαμε την εκδήλωση στην Ακαδημία. Γιατί αυτή η δουλειά δεν κυκλοφορεί έξω. Αν δεν το χρηματοδοτήσει ο δημιουργός, δεν το αναλαμβάνουν οι εταιρείες, λόγω της κρίσης, ακόμη και για επώνυμους. Πρότεινα στο λαογραφικό τμήμα του πανεπιστημίου μας να συμβάλουν. Και αφού έκριναν ότι πρόκειται για αξιόλογη δουλειά και ότι άξιζε να βγει προς τα έξω, ανέλαβαν την επιστημονική επιμέλεια και τη διοργάνωση. Και ευχαριστώ πολύ την καθηγήτρια Μαρίνα Βρέλλη-Ζάχου, και τη λέκτορα Ρενάτα Δαλιανούδη. Ευχαριστώ και την τελειόφοιτη του τμήματος λαογραφίας Εβίτα Θεοχάρη, που άξια κράτησε τα ηνία της βραδιάς.

Τα τραγούδια του Γιάννη Χρήστου είναι τραγούδια με αρχές, σαν αυτές που γράφονταν τα δημοτικά τραγούδια από τους παλιούς καιρούς, και όχι τραγούδια με την έννοια του στίχου που επιδιώκει το ρεφρέν που θα τραγουδηθεί εύκολα και θα γίνει σουξέ. Εικόνες από τη φύση, τη ζωή, την αγάπη και τις ανθρώπινες ανησυχίες. Είναι οι εικόνες και οι ανησυχίες, που ο ίδιος είχε στη ζωή του. Και γράφει τους στίχους του, τραγουδώντας τους στους ήχους και τις μελωδίες που από μικρό παιδί ακούει και του αρέσουν. Έτσι, διατηρεί το ύφος της παράδοσης και το μουσικό χρώμα της περιοχής του, αλλά και των Τζουμέρκων γενικά.
Η ιδέα να ασχοληθώ με αυτά τα τραγούδια, υπήρξε το κίνητρο για δημιουργική παρέμβαση, μιας και το να γράψει κάποιος τραγούδια ή να συνθέσει εισαγωγές σε τραγούδια σε γνωστές μελωδίες, από μόνο του είναι μια σοβαρή πρόκληση, αφού απαιτεί σεβασμό στις δομές και τις αρχές της παράδοσης, που υπάρχουν στο δημοτικό τραγούδι. Και απώτερος σκοπός, πέρα από την καθ’ αυτή έκδοση των τραγουδιών, είναι να προσφέρει μια ιδέα ανανέωσης και αναδημιουργίας στο δημοτικό τραγούδι...
(Από το σημείωμα το κλαρινίστα Γιώργου Μπέλλου στο cd του Γιάννη Χρήστου «Νοστάλγησα τον τόπο μου». Το άλλο του cd έχει τον τίτλο «Ψηλά βουνά μου όμορφα»).

Πηγή

Πες το στους φίλους σου...
FaceBook  Twitter